Naar projecten Bewaren

Betere afstemming tussen vraag en aanbod van energie

De vraag naar en het aanbod van energie is niet met elkaar in balans. In de winter willen wij graag comfortabele warme woningen en kantoren, terwijl we in de zomer juist meer behoefte hebben aan koeling. En in de ochtend en avond gebruiken we veel elektrische energie in onze woning, terwijl het aanbod van zonne-energie juist midden op de dag het grootst is. De vraag naar energie in utiliteitsgebouwen en in de industrie volgt ook weer een andere curve. Kortom, vraag en aanbod van energie zijn niet optimaal op elkaar afgestemd.

Om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen is er behoefte aan nieuwe inzichten en  technieken. Het tijdelijk opslaan van energie of een betere  afstemming tussen de momenten van vraag en aanbod van energie lijken voor de hand liggende oplossingen, maar deze zijn niet altijd eenvoudig in te zetten en werken ook niet altijd kostenefficiënt. TVVL expertgroep Klimaattechniek zoekt dan ook een antwoord op de vraag:

 “Hoe borgen we de kwaliteit van energielevering en maken we tegelijkertijd optimaal gebruik van duurzame energiebronnen?”

TVVL Expertgroep Klimaattechiek nodigt jou graag uit om mee te helpen een antwoord te vinden op deze vraag. Op woensdag 13 november geeft de expertgroep tijdens de
TVVL Techniekdag | Matchmaking TVVL Kennisontwikkeling een toelichting op dit project. Aansluitend kun je tijdens een tafelsessie vragen stellen, meedenken over het verder aanscherpen van het projectplan én je als kennis- en/of financiële partner aansluiten bij dit project. Heb jij ideeën of denk je dat jij (of jouw bedrijf) een bijdrage kan leveren aan een betere afstemming tussen vraag en aanbod van energie, meld je dan nu aan en wie weet ontstaat er een match*!

Meld je aan voor Matchmaking TVVL Kennisontwikkeling en geef je interesse voor dit specifieke project aan.

Heb je voorafgaand aan Matchmaking TVVL Kennisontwikkeling inhoudelijke vragen over dit project, neem dan contact op met:

Wobbe van den Kieboom, TVVL expertgroep Klimaattechniek
Daniëlle Dikhoff, TVVL Community Manager Kennisontwikkeling

* Door je aan dit project te verbinden laat je zien dat je kennisontwikkeling binnen je vakgebied een warm hart toedraagt. Natuurlijk ontvang je de onderzoeksresultaten als eerst en zorgen wij ervoor dat we jouw naam en/of je bedrijfslogo op de projectenpagina vermelden.

Senior Adviseur Energie- en Procestechniek

Verslag Matchmaking “Opslag en afstemming van vraag en aanbod van energie”

Voorafgaand aan de TVVL Techniekdag op 13 november 2019, is de ‘Tinder voor Technici’ gelanceerd. Een matchmaking tussen projectideeën uit de Expertgroep Klimaattechniek en de leden van TVVL. Eén van de projectideeën is “Opslag en afstemming van energie in gebouwen”. Onderstaand is een verslag van de matchmaking alsmede een beschrijving van de belangrijkste acties.

Deelnemers

De matchmaking bestond uit twee ronden. De volgende deelnemers waren hierbij aanwezig:

  • Arjan Schrauwen: Stichting ISSO en lid TVVL expertgroep KT
  • Wim Zeiler: TU Eindhoven en Kropman
  • Elmer van Krimpen: TVVL
  • Andreas Moerman: KWR
  • John Dijkman: Hamer
  • Wobbe van den Kieboom: KWA Bedrijfsadviseurs en voorzitter expertgroep KT
  • Gijs Limmen: RoyalHaskoningDHV
  • Mike Barkey: CroonWolterenDros
  • Gerben Broekhuijzen: CroonWolterenDros
  • Leo Straver: Georg Fischer
  • Theo Waanders: Zelfstandige
  • Ard Gijssendorffer: Denk Energie en Installatietechniek

Een deel van deze groep heeft aangegeven te willen bijdragen aan het project:

  • Arjan Schrauwen: ISSO, voorstudies van uit ISSO, rapportage door ISSO, bijdrage verkrijgen van subsidies
  • Wim Zeiler: TU Eindhoven, informatie uit lopende studies, met name Annex 67 van het International Energy Agency (IEA), bijdrage verkrijgen van subsidies, ervaringen delen uit pilotgebouw Kropman
  • Elmer van Krimpen: TVVL en Fedec netwerk
  • Andreas Moerman: KWR, modellering warmwatervraag, kennis van hoge temperatuurenergieopslag (HTO), microbiologie in watersystemen, ervaring met subsidieprojecten (MMIP 3; Versnelling energierenovaties in de gebouwde omgeving)
  • Mike Barkey: CroonWolterenDros, Ervaring met ontwerp van complexe gebouwinstallaties met hoge duurzaamheidsdoelstellingen
  • Gijs Limmen: RHDHV, ervaring met integrale energie- en ontwerpvraagstukken
  • Ard Gijssendorffer: Ervaring met passief bouwen, betrokken bij Regionale Energiestrategieën, bijzondere projecten.
  • Gerben Broekhuijzen: CroonWolterenDros, Ervaring met complexe integrale bouwprojecten, productontwikkeling en vraagstuk ten aanzien van modulair bouwen in relatie tot afstemming vraag en aanbod. Ambassadeur van het project.
  • Wobbe van den Kieboom: KWA, ervaring met complexe energievraagstukken, docent bij BodemenergieNL, voorzitter expertgroep klimaattechniek, voorlopig kartrekker van het project.

Naast deze personen hebben ook toegezegd een bijdrage te willen leveren:

  • Kees Smit: Expertgroep Elektrotechniek van TVVL
  • Jan Kerdel en Joep van der Velden: Expertgroep Gebouwautomatisering van TVVL
  • Harm Hofman: Actief bij Heilo Energie, lokale energiecorporatie, ervaring met verduurzaming van woningen. Beschikbaar om een bijdrage te leveren aan het project.

Tijdens beide matchmakings is de vraag gesteld wie er mist aan tafel. Wie hebben we nog meer nodig? Hieruit kwamen de volgende stakeholders en kennishouders:

  • Lokale corporaties en lokale energiemaatschappijen, vertegenwoordiging van burgers
  • Zowel private als publieke partijen, het moet breed gedragen worden
  • Grote installatiebedrijven, daar is veel kennis en ervaring voorhanden
  • Kostendeskundigen, oplossingen moeten draagvlak hebben en daarbij hoort een goed plaatje van kosten en baten
  • Kennis over huidige en toekomstige vraag naar energie, gevolg voor vraag (en op te lossen probleem) door energievraagreductie en verschuiving, maar ook demografisch.
  • Aansluiting bij internationale onderzoeken, o.a. IEA (Annex 67)
  • Gemeenten en Provincies, dit zijn veelal de probleemhouders en gebaat bij ons werk.
  • Netbeheerders en energieleveranciers, zij hebben veelal baat bij afstemming vraag en aanbod, maar kunnen ook last hebben (financieel) van niet of nauwelijks gebruikte netten.
  • Fabrikanten met R&D, te denken valt aan innovatieve oplossingen met buffers, batterijen, PCM etc
  • BodemenergieNL, opslagtechniek die vraag en aanbod op elkaar afstemt.
  • Bouwfysica kennis, afstemming van vraag en aanbod kan ook door bouwfysische aanpassingen aan gebouwen
  • Hogescholen, inbreng door studenten en aansluiting bij lopende studies
  • Bouwers van slimme netten, smart grids, zoals Siemens, ABB, Schneider
  • Financiële sponsoring, inbreng van kennis en financiële ondersteuning door subsidies is mogelijk niet voldoende, er zal ook een concrete toezegging moeten zijn. TVVL heeft hiervoor een startbudget vrijgemaakt, maar gezien het belang van het onderwerp zal er meer nodig zijn.

Plan van aanpak

De matchmaking leert dat het onderwerp leeft en dat er voldoende belangstelling is om door te gaan. Belangrijk hierbij wel is om een aantal aspecten in het oog te houden. Zo is de afbakening van de opdracht van belang om te voorkomen dat deze zo groot wordt dat het niet beheersbaar wordt vanuit de vrijwillige besturing van de expertgroep. Ook is het van belang om de activiteiten zoals in de deelvragen is verwoord, in een duidelijke volgorde en samenhang te plannen en uit te voeren. Voordeel hiervan is dat de deelresultaten steeds aanleiding zijn tot publicatie en daarmee behoud van enthousiasme.

Afbakening

De expertgroep stelt voor om het onderzoek op basis van een wat gevoelsmatige Pareto analyse te starten. Gekozen wordt om voorlopig alleen te kijken naar woningen en kantoorgebouwen. Zorg, industrie, onderwijs en bijeenkomst wordt hiermee onder andere voorlopig niet onderzocht.

Voorstel aanpak

De expertgroep stelt voor om te starten met een tweetal onderzoeksvragen:

  1. Welke systemen voor energieopslag en -afstemming zijn er op dit moment voor de bouw- en installatiesector beschikbaar?
  2. Hoe ziet het energiegebruiksprofiel eruit voor een gebruiker?

Door het beantwoorden van deze onderzoeksvragen wordt een belangrijke basis gelegd voor de rest van het project. Onderstaand is de aanpak op hoofdlijnen verder uitgewerkt.

Welke systemen voor energieopslag en -afstemming zijn er op dit moment voor de bouw- en installatiesector beschikbaar?

Voorafgaand aan het beantwoorden van deze vraag is het van belang om de definities goed vast te stellen. Wanneer spreken we van opslag van energie? Valt waterstof daar bijvoorbeeld ook onder? Welke energie wordt opgeslagen? Wanneer spreken we van afstemming? Het antwoord op deze vraag geeft een overzicht van de verschillende opslagsystemen die op dit moment in de handel beschikbaar zijn. Dit geldt ook voor beschikbare slimme systemen voor het afstemmen van vraag en aanbod. Beide met bijbehorende voor- en nadelen. Te denken valt aan kosteneffectiviteit, betrouwbaarheid en robuustheid. Ook moet het antwoord op deze vraag een overzicht bevatten van in ontwikkeling zijnde technieken, alsmede verwachte kwaliteitsontwikkelingen. De vraag richt zich primair op opslag van warmte, koude en elektriciteit. Brandstoffen zoals gas en olie worden buiten beschouwing gelaten.

Voor deze deelstudie moet gezocht worden naar de juiste partijen. Te denken valt aan met name fabrikanten en ontwerpers. Er is behoefte aan een overzicht van beproefde technieken, maar ook van nieuwe en innovatieve oplossingen. Onderdeel van het onderzoek is een review van “wetenschappelijke” artikelen. Hiervoor is crowdsourcing mogelijk erg geschikt. Voorstel is om dit via TVVL Connect en Linkedin te doen, alsmede directe vragen uit te zetten bij universiteiten, hogescholen, fabrikanten, adviesbureaus en installateurs. Tevens wordt het netwerk van de twee aangesloten expertgroepen ET en GB ingezet. Voorstel is om een kerngroep te vormen met delegaties uit alle drie de expertgroepen, mogelijk zelfs met inbreng van de expertgroep sanitaire technieken in verband met verbruik van warm tapwater.

Voor het uitwerken van de aanpak en het uitzetten, verzamelen en verwerken van de informatie is een projectleider en een rapporteur nodig. Binnen de expertgroep KT wordt besproken wat hiervoor nodig is.

Vanuit de deelnemers uit de community willen we de volgende personen/bedrijven betrekken:

  • Wim Zeiler, TU Eindhoven/Kropman
  • Arjan Schrauwen, ISSO
  • Gijs Limmen, RHDHV
  • Ard Gijssendorffer, DENK
  • Wobbe van den Kieboom, KWA
  • Jan Kerdel, Expertgroep GB
  • Kees Smit, Expertgroep ET

Doelstelling is om het project in Q2 van 2020 af te ronden.

Hoe ziet het energiegebruiksprofiel eruit voor een gebruiker?

Onderzoeksvraag nummer twee wordt eveneens op basis van een review uitgevoerd. Ook hier is het van belang om te beginnen met de definitiekwestie. Wat wordt verstaan onder verbruik? En wat is een verbruiker? Binnen diverse onderzoeks- en onderwijsinstellingen zijn verbruiksprofielen van verschillende type gebruikers van woningen en kantoren beschikbaar. Doel van dit deel van de studie is om een zo compleet mogelijke verzameling te maken van deze verbruiksprofielen. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar gemiddelden en historische data, maar ook naar verschillen door de jaren heen en verwachtingen voor de toekomst. Nieuwe technieken zullen het vraagprofiel waarschijnlijk veranderen, dat kan tot grotere oplossingsuitdagingen leiden, of juiste tot veel kleinere oplossingenuitdagingen. Onderdeel van het onderzoek is een review van “wetenschappelijke” artikelen. Hiervoor is crowdsourcing mogelijk erg geschikt. Voorstel is om dit via TVVL Connect en Linkedin te doen, alsmede directe vragen uit te zetten bij universiteiten, hogescholen, energieleveranciers, kennisinstellingen en eventueel . Tevens wordt het netwerk van de twee aangesloten expertgroepen ET en GB ingezet.

Voor het uitwerken van de aanpak en het uitzetten, verzamelen en verwerken van de informatie is een projectleider en een rapporteur nodig. Binnen de expertgroep KT wordt besproken wat hiervoor nodig is.

Vanuit de deelnemers uit de community willen we de volgende personen/bedrijven betrekken:

  • Wim Zeiler, TU Eindhoven/Kropman
  • Andreas Moerman, KWR
  • Arjan Schrauwen, ISSO
  • Gijs Limmen, RHDHV
  • Wobbe van den Kieboom, KWA
  • Jan Kerdel, Expertgroep GB

Kees Smit, Expertgroep ET

Doelstelling is om het project in Q2 van 2020 af te ronden.

Eigenaar

Zoals in de matchmakingsbijeenkomst besproken, sluiten wij ook graag aan!

Landelijk manager gebouwautomatisering

Beste Wobbe,

Wij van GB sluiten graag hierbij aan.  helaas kunnen we (jan Kerdel of ik) morgenvroeg niet aanwezig zijn. Laten we proberen morgenmiddag elkaar te spreken. 

Groet,

Joep vd Velden

Senior Adviseur Energie- en Procestechniek

En weet je iemand die ons hierbij kan helpen, laat het ons weten!

Projectleider en adviseur bouwfysica en duurzaamheid

Of kom met je ideeën op de matchmaking op 13 november, voorafgaand aan de Techniekdag.

Thema'sGroepenDeelnemersProjectenOver TVVL